Typografia – systemy miar?

Typografia

Jednej z pierwszych prób ujednolicenia miar drukarskich dokonał w 1737 r. Perre Simon Fournier. To on, w opracowanym przez siebie systemie miar, wprowadził pojęcie punktu typograficznego. Za podstawę wyznaczającą wielkość tego punktu przyjął ówczesną miarę długości – stopę francuską, dzieloną na 12 cali, cal na 12 linii, a linię na 12 punktów. System ten wkrótce potem uległ zmianie z powodu zastąpienia stopy francuskiej stopą paryską. Na niej właśnie w 1775 r. François-Ambroise Didot oparł swój system jednostek stosowany do dnia dzisiejszego.
Po wprowadzeniu systemu metrycznego ponownego określenia jednostki punktu typograficznego dokonał Herman Berthold. Przeliczył on jednostki miar Didota na jednostki metryczne przy założeniu, że 798 punktów równa się 30 cm, a jeden punkt typograficzny to 1/2660 część metra.


Obowiązujący w krajach anglosaskich system pica został przyjęty w 1886 r. pod nazwą American Point System. Za podstawę przyjęto stopę typograficzną (stopa typograficzna ma inną wielkość niż stopa angielska iwynosi 11,952 cala lub 303,5808 mm.)

 

 

System Didota

My, jako Polacy jesteśmy przyzwyczajeni do systemu metrycznego systemu miar wyrażanego w metrach, centymetrach i milimetrach. W niektórych zastosowaniach spotykamy się z systemem miar wyrażanym w calach – zwłaszcza przy określaniu rozdzielczości zdjęcia (il. punktów na cal – dpi (dot per inch)), czy gęstości liniatury (linii na cal – lpi (line per inch)).
Czasami zdaża nam się spotkać inne jednostki służące do pomiarów, stosowane w drukarstwie. Mam tu na myśli np. system Didota. Podstawową jednostką stosowaną w systemie Didota jest punkt typograficzny (1/2660 metra, czyli po przeliczeniu – 0,3759 milimetra). Dalszymi pod względem wielkości jednostkami w systemi Didota są kolejno: cycero (4,5113 milimetra) oraz kwadrat (18,00451 milimetra – 48 punktów, czyli 4 cycera). System Didota formalnie jest obowiązującym systemem w całej Europie, z wyjątkiem Wielkiej Brytanii. W praktyce jednak został praktycznie wyparty przez system Pica, o którym poniżej…
Powyższe wielkości określa polska norma: PN-70/P-55010 – „Jednostki wielkości typograficznych”

System Pica

Alternatywą dla systemu Didota jest system Pica. Pica to system miar typograficznych obowiązujący w Wielkiej Brytanii i Stanach Zjednoczonych. Punkt typograficzny stosowany w Pica nazywany jest też punktem amerykańskim.

Jak wygląda kwestia przeliczenia jednostek systemu Pica na jednostki metryczne?
Początkowo, kiedy w poligrafii nie używano jeszcze komputerów, a język PostScript nie istniał, obowiązywał następujący przelicznik: 83 pica było równe dokładnie 35 centymetrom. Z racji tego, iż 1 punkt tygraficzny to 1/12 pica, zatem jest równy 0,3514 mm, czyli nieznacznie mniejszy niż jeden punkt w systemie Didota. Należy pamiętać, iż większość programów używanych dzisiaj do składu i została wyprodukowana w Stanach Zjednoczonych (QuarkXPress, InDesign) i używają one systemu Pica – choć oczywiście, po odpowiedniej konfiguracji są w stanie pracować w innym systemie miar.
W kwestii przeliczeń systemu Pica na metryczny system miar (do którego jesteśmy przyzwyczajeni) wyglądałoby to tak: 1 punkt typograficzny w systemie Pica to 1/72 cala (0,3528 milimetra), a pica to 1/6 cala (4,2333 milimetra).

PostScript

W czasach tradycyjnego zecerstwa obowiązywały na świecie dwa systemy drukarskich miar typograficznych. W Stanach Zjednoczonych i Wielkiej Brytanii był to system Pica, a w pozostałej części Europy, w tym w Polsce, system Didota. Obecnie standardem są miary zaimplementowane w specyfikacji PostScriptu stosowanego masowo w DTP. Powstały one na bazie systemu Pica po takim zaokrągleniu wielkości, aby całkowita liczba punktów składała się na jeden cal.
– 1 punkt typograficzny postscriptowy (cyfrowy) = 1/72 cala = 0,3528 mm
– 1 pica = 1/6 cala = 4,2333 mm = 1/72 stopy angielskiej
W zapisie wielkości czcionki często używa się następującego schematu:
{ilość pica}p{ilość punktów} np. 10p4 oznacza rozmiar fontu: 10 pica i 4 punkty.

W wielkim skrócie to tyle o miarach typograficznych. Mam nadzieję, że ułatwi to konfigurację zakładek dotyczących miar w programach do składu.

Poniżej ekrany najbardziej popularnych programów z konfiguracją preferencji ustawień jednostek miar (units, Measurement, Jednostki Miar).

Opracował
Artur Foryszewski
Na podstawie:
M. Druździel, T. Fijałkowski, Przygotowanie typograficzne form drukowanych, WSiP, Warszawa 1989, ​ISBN 83-02-01852-X​
Praca zbiorowa. Poligrafia ogólna, WSiP, Warszawa 1988, ​ISBN 83-02-03410-X
Polska Norma, PN-70/P-55010

Zapisz

Zapisz

Może ci się spodobać również Więcej od autora